Πάλι τα μεγάλα συμφέροντα... υπονόμευσαν τη λογική

• Χωροταξικό Σχέδιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ):
  
• Μια σπουδαία ευκαιρία, μία μεγάλη απογοήτευση
  

Δελτίο Τύπου 19 Δεκεμβρίου 2008

Πρόσφατα έγινε Νόμος του Κράτους το Χωροταξικό Σχέδιο για τις ΑΠΕ. H προώθηση των ΑΠΕ αποτελεί σαφέστατα μια ελπιδοφόρα οικολογική πολιτική. Ενώ, όμως, κάθε περιβαλλοντικά συνειδητοποιημένος πολίτης θα ανέμενε ότι η πολιτική ανάπτυξης των ΑΠΕ θα συμβάδιζε και θα συμπλήρωνε μια συνολικότερη πολιτική για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία της Φύσης, το συγκεκριμένο Χωροταξικό Σχέδιο, όχι απλά δεν υπηρετεί αυτούς τους στόχους αλλά σε πολλές περιπτώσεις έρχεται σε αντιπαράθεση με αυτούς. Πιο συγκεκριμένα:

* δε συνδέεται, σε καμία περίπτωση, με την επιτακτική ανάγκη για μια συνολική πολιτική εξοικονόμησης ενέργειας και ενθάρρυνσης της χωρικής αποκέντρωσης των ΑΠΕ, σε συμφωνία με τις ανάγκες κάθε τόπου. Συνδέει την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ αποκλειστικά με την ενίσχυση του κεντρικού συστήματος και προωθεί το γνωστό συγκεντρωτικό μοντέλο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

* παρακάμπτει και υπονομεύει Κοινοτικές Οδηγίες που αποτελούν τη βάση της Ευρωπαϊκής πολιτικής Διατήρησης της Φύσης, όπως είναι η Οδηγία 79/409/ΕΟΚ, με την οποία θεσμοθετούνται οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας (ΖΕΠ) και η Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, με την οποία θεσμοθετούνται οι προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000. Χρησιμοποιώντας προσχηματικές διατάξεις «προστασίας», επιτρέπει και προωθεί την εγκατάσταση μεγάλου μεγέθους αιολικών πάρκων σε μικρά νησιά, βραχονησίδες, βουνά, δάση και δασικές εκτάσεις, που αποτελούν τα τελευταία και πλέον κρίσιμα καταφύγια άγριας ζωής της Ελλάδας. Παράλληλα, καμία μέριμνα δεν υπάρχει για τις περιοχές που βρίσκονται πάνω στους μεταναστευτικούς διαδρόμους των πτηνών. Αντίθετα αποκλείει τη γεωργική γη όπου η εγκατάσταση θα ήταν ευκολότερη και τα δίκτυα κοντά.

* παραβλέπει το γεγονός ότι τα μεγάλου μεγέθους αιολικά πάρκα που προωθεί το Χωροταξικό Σχέδιο είναι ασύμβατα με το μέτρο και τη μικρή κλίμακα του ελληνικού τοπίου. Μεταξύ άλλων, επιτρέπει να εγκατασταθούν ανεμογεννήτριες σε κορυφογραμμές και κοντά σε αξιόλογες ακτές και παραλίες. Στα νησιά, ειδικότερα, που αποτελούν οικολογικές και κοινωνικές μονάδες με σαφείς και ευδιάκριτους περιορισμούς, ο σχεδιασμός για τις ΑΠΕ αγνοεί παντελώς την έννοια της «φέρουσας ικανότητας». Συγχρόνως, η διαφορετική μεταχείριση συνδεδεμένων και μη νησιών είναι χαρακτηριστικό της έλλειψης χωροταξικής στρατηγικής. Πέραν του «ποσοστού κάλυψης» δεν λαμβάνονται υπόψη άλλοι όροι, που θα επέτρεπαν να αντιμετωπιστεί συνολικά το θέμα της φέρουσας ικανότητας. Για παράδειγμα, θα έπρεπε να εξετάζεται το πόσες ανεμογεννήτριες, πόσα φωτοβολταϊκά, πόσα υδροηλεκτρικά, γεωθερμικά, κυματικά κ.ά., αθροιστικά, μπορεί ένας τόπος να χωρέσει. Κοινωνικά πάλι αν εξαντληθούν τα όποια όρια από τους μεγαλοεπενδυτές, τι θα παραμείνει στις τοπικές κοινωνίες ώστε να προβούν σε εκμετάλλευση των ΑΠΕ για το δικό τους όφελος;

* επιβάλλει μια μονοδιάστατη εφαρμογή των ΑΠΕ που βασίζεται κυρίως στην αιολική ενέργεια, ενώ ορίζει τη συνεισφορά των υπόλοιπων ΑΠΕ (π.χ ηλιακή, γεωθερμία, βιομάζα, κυματική, κλπ) σε δυσανάλογα μικρά επίπεδα. Οι ανεμογεννήτριες δεν υποκαθιστούν τις λιγνιτικές θερμοηλεκτρικές μονάδες (που ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη χώρα μας) και λειτουργούν, στην καλύτερη περίπτωση, συμπληρωματικά, καθώς ο άνεμος είναι μια ανεξέλεγκτη και χρονικά μεταβαλλόμενη σε όλες της τις παραμέτρους πηγή ενέργειας, που μπορεί να ακινητοποιήσει τις ανεμογεννήτριες ακόμα και για μέρες. Χαρακτηριστικές είναι οι αντιδράσεις στη Γερμανία όπου παρόλη την γενικευμένη εγκατάσταση ανεμογεννητριών, με όσα συνεπάγεται, δεν έχει κλείσει κανένας θερμοηλεκτρικός σταθμός (Darmstadt Manifesto, Spiegel March2004)

* αγνοεί επιδεικτικά τις δεκάδες καταθέσεις απόψεων και αντιρρήσεων των τοπικών και όχι μόνο φορέων που εκφράστηκαν κατά τη δημόσια διαβούλευση, καθώς οι αλλαγές από το αρχικό Σχέδιο είναι ελάχιστες και προς την αντίθετη κατεύθυνση, με ευνοϊκές «φωτογραφικές» ρυθμίσεις για συγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια.

Το Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων Αιγαίου, που περιλαμβάνει τοπικούς Συλλόγους από νησιά του Αιγαίου καθώς και φυσικά πρόσωπα, εκφράζει την αντίθεση του στο συγκεκριμένο Σχέδιο και προσβλέπει σε μία πολιτική για τις ΑΠΕ η οποία:

* θα αποτελεί τμήμα ολοκληρωμένης πολιτικής εξοικονόμησης ενέργειας και θα περιλαμβάνει σαφείς στόχους μείωσης κατανάλωσης ενέργειας στους τομείς των μεταφορών, των κατασκευών-οικοδομών (η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί για τη μη συμμόρφωση με την Κοινοτική Οδηγία 2002/91/ΕΚ σχετικά με την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων) και στον οικιακό τομέα.

* θα σέβεται την κείμενη νομοθεσία προστασίας της Φύσης και θα προφυλάσσει τις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας από την εγκατάσταση αιολικών πάρκων μεγάλης κλίμακας, ενώ παράλληλα θα λαμβάνει υπόψη της κρίσιμες οικολογικές έννοιες όπως η φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων και η οικολογία τοπίου.

* θα προωθεί την αποκέντρωση της παραγωγής ενέργειας, με την εγκατάσταση συστημάτων ΑΠΕ μικρής κλίμακας, διεσπαρμένων στην περιφέρεια, αλλά και ορθολογικά κατανεμημένων μεταξύ των διαφόρων μορφών ΑΠΕ.

* θα προωθεί την σταδιακή μετάβαση της διαχείρισής της ενεργειακής πολιτικής στους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες συνδέοντας ταυτόχρονα την παραγωγή με την κατανάλωση.

* για μεγαλύτερης κλίμακας εφαρμογές επιλέγει πλωτά αιολικά πάρκα.

Συμπερασματικά, φαίνεται ότι η πολιτεία επιλέγει να ρίξει μέσα σε ένα απαράδεκτα σπάταλο, αντιαποδοτικό και ρυπογόνο ενεργειακό ισοζύγιο, λίγη μαζικά παραγόμενη «πράσινη ενέργεια» με πενιχρά και βραχυπρόθεσμα οφέλη (με ετήσια αύξηση κατανάλωσης 3% θα συνεχίσουμε να οπισθοδρομούμε).

Οι μόνοι ωφελημένοι θα είναι οι επενδυτές, στα σχέδια άλλωστε των οποίων φαίνεται να βασίστηκε το εν λόγω νομοσχέδιο. Προσομοιάζει λοιπόν η περίπτωση με κάποιον που ενώ πρέπει για λόγους υγείας να κάνει δίαιτα (διαχείριση της ζήτησης), εκείνος επιλέγει να τρώει βουλιμικά (ισχύον πρότυπο κατανάλωσης) και κατόπιν παίρνει ένα «χαπάκι για τη χοληστερίνη» (αιολικά πάρκα) και αποκοιμίζει έτσι τη συνείδησή του. Πλην όμως του ατελέσφορου χαρακτήρα του το όλο εγχείρημα έχει και τεράστιες συνέπειες σε τοπικό επίπεδο, όπως έχει καταδειχθεί.

Επιτέλους, η επιτακτική ανάγκη για προώθηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την ανυπαρξία ολοκληρωμένης και εναλλακτικής εθνικής ενεργειακής πολιτικής και την πρόκληση νέων οικολογικών και κοινωνικών ανισοτήτων.

Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων Αιγαίου

Ταβερνάκια ή περιβαλλοντική προστασία?

Πριν από ενάμισι περίπου χρόνο είχα νιώσει μια κάποια αισιοδοξία, μαθαίνοντας πως δημιουργήθηκαν Φορείς Διαχείρισης Περιβάλλοντος. Είχα σκεφτεί πως επιτέλους η κυβέρνηση μας, ακολουθώντας την Ευρωπαϊκή γραμμή για την Προστασία του Περιβάλλοντος, άρχισε να κάνει δειλά τις πρώτες απαραίτητες κινήσεις...

Όμως μάλλον είχα βιαστεί να χαρώ...

Η εμπειρία που είχαμε με τη "συνεργασία" του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Αξιού Λουδία Αλιάκμονα, η αδιαφορία που έδειξαν απέναντι στις προσπάθειες μας, αλλά και η σκέψη τους σε συνδυασμό με τις τάσεις των εκάστοτε Δήμων, να προωθήσουν τη δημιουργία από "ταβερνάκια" και "παρατηρητήρια αλόγων" στις όχθες του Αξιού... αν μη τι άλλο προχειρότητα και έλλειψη σοβαρότητας δείχνει.

Γνωρίζαμε βέβαια τις ελλείψεις του Φορέα, σε εργατικό δυναμικό και κονδύλια, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως αλλάζει κάτι στην πολιτική που εφαρμόζεται.
Δεν μας πείθει η σοβαρότητα των ενεργειών που βλέπουμε να προωθούνται.
Και πως να μας πείσει δηλαδή όταν γνωρίζουμε πως μόνο η βιτρίνα και το θεαθήναι τους απασχολεί?

Που είναι ο Φορέας να μας φέρει την πινακίδα που υποσχέθηκε?
Που είναι να δει τον άθλο που καταφέραμε στην περιοχή μας ως εθελοντές?
Που ήταν τη μέρα των κινητοποιήσεων?
Που είναι οι αναφορές τους στη δράση μας?

Καλές οι εκθέσεις φωτογραφίας, καλά και τα ταβερνάκια που και που, αλλά ας σοβαρευτούμε επιτέλους! Η περιοχή μας είναι γεμάτη μπάζα και σκουπίδια. Η μία παράβαση ακολουθεί την άλλη. Οι συνθήκες Ramsar και Natura 2000 δεν τηρούνται.
Κανένας δεν ελέγχει τα έκτροπα. Η μία υπηρεσία κάνει τις υποθέσεις που καταγγέλλονται μπαλάκι στην άλλη...

Και αντί να βελτιωθεί η κατάσταση -λες και λύσαμε τα προβλήματα μας εδω- προτείνουν ταβερνάκια?! Πάλι με τη μέθοδο "άρτος και θεάματα" θα χορτάσουν τη συνείδηση μας?
Φτάνει με τα πανηγύρια και το φαγοπότι πια.

Εμείς ως πολίτες σας πληρώνουμε για να κάνετε έργο για το περιβάλλον, όχι για να εμπαίζεται τη λογική μας! και να χρησιμοποιείται σε αμφίβολες πολιτικές, που μόνο το περιβάλλον δεν ωφελούν, τα κονδύλια που απορροφάτε!

Άϊντε και στην υγειά μας βρε παιδιά! Να' στε καλά και λέγαμε που θα τρώμε και που θα πίνουμε...

Σε χειμερία νάρκη η Περιβαλλοντική συνείδηση...

...αλλά και η Δημοκρατία...

Το καλοκαίρι πέρασε και όλοι μας λίγο-πολύ ταξιδέψαμε σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Πανέμορφα τοπία δίπλα στη θάλασσα, πάνω στα βουνά μας ή κοντά σε ποτάμια εναλλάσσονται δυστυχώς με τοπία σκουπιδιών, μπάζα και βρωμιά...

Καμία περιοχή δεν κατέχει την αποκλειστικότητα της ...βρωμιάς και της δυσωδίας, αφού η ίδια άθλια κατάσταση επικρατεί σε ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο.

Η φροντίδα της φύσης περιορίζεται συνήθως στα απολύτως απαραίτητα.
Ακόμη και σε περιοχές με μεγάλη προσέλευση τουριστών, η καθαριότητα περιορίζεται συνήθως στους ιδιωτικούς χώρους των ξενοδοχειακών μονάδων και στα στενά όρια της κατοικημένης περιοχής των εκάστοτε Δήμων.

Λίγο πιο έξω συναντάμε ένα άλλο τοπίο, με διάσπαρτα σκουπίδια στο πλάι των δρόμων και τις παραλίες, με μπάζα δίπλα στα χωράφια και τις κοίτες των ποταμών και με τα απόβλητα των βιομηχανικών εγκαταστάσεων να καταλήγουν ανεπεξέργαστα μέσα στις ίδιες θάλασσες που κολυμπάμε...

Δεν μας ενδιαφέρει πως τα τοξικά απόβλητα καταλήγουν στο δικό μας πιάτο μέσα από την τροφική αλυσίδα? Δεν μας αφορά, πως κατ' αυτό τον τρόπο υποσκάπτουμε την ίδια την υγεία μας? Δεν μας αγγίζει το γεγονός, πως η φύση γύρω μας μεταβάλλεται από χώρο ψυχικής ανάτασης σε χωματερή?

Αναρωτιέται κανείς που μπορεί να οφείλετε όλη αυτή η αδιαφορία...

Οι πιθανές αιτίες είναι πολλές, όμως σε λίγα σημεία θα σταθώ εδώ:

• Έλλειψη περιβαλλοντικής παιδείας
• Γενικότερη αδιαφορία και
  
• Ανευθυνότητα

Η κούρσα του σύγχρονου τρόπου ζωής, σαφώς και καταναλώνει υπερβολικά μεγάλο μέρος της καθημερινότητας όλων μας, όμως δεν απαιτεί ιδιαίτερο κόπο, να εντάξουμε την λογική, οικολογική συμπεριφορά στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη φύση.
Δεν είναι απαραίτητη η συμμετοχή μας σε οικολογικές ή περιβαλλοντικές οργανώσεις για να δείξουμε πως πράγματι νοιαζόμαστε, αυτό μπορεί κάλλιστα να καλυφτεί από τον τρόπο, με τον οποίο καθημερινά φερόμαστε. Π.χ. τα σκουπίδια μας ούτως ή άλλως θα τα πετάξουμε. Ε, ας μην τα πετάξουμε όπου να 'ναι. Ας μην τα αφήσουμε πίσω μας στην παραλία... Αν είναι ανακυκλώσιμα, ας μην τα ρίξουμε μαζί με όλα τα υπόλοιπα σκουπίδια. Υπάρχουν παντού ειδικοί κάδοι...

Ακούγονται τα παραπάνω τόσο αυτονόητα, όμως δυστυχώς δεν είναι. Δεν είναι η οικολογική συνείδηση μέρος της παιδείας μας.

Μια γενικότερη αδιαφορία παρατηρείται, -η οποία περιλαμβάνει και πολλά στοιχεία ατομισμού, εγωισμού και "ωχαδελφισμού"-, που δεν αφήνει περιθώρια στην κοινή λογική να δράσει και να αναλάβει τις ευθύνες της. Μονίμως αναζητούμε έναν υπεύθυνο έξω από τον εαυτό μας...

Όμως θαρρώ, πως σε τοπικό τουλάχιστον επίπεδο, μπορούμε και οφείλουμε να φροντίζουμε τη φύση που μας αναλογεί. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε κεντρικούς φορείς εξουσίας να δώσουν λύση στα τοπικά μας προβλήματα.
-Ο κανόνας εξάλλου δείχνει πως ... κανένας κρατικός μηχανισμός δεν συνηθίζει να κινητοποιείται εάν δεν συντρέχει ένα κάποιο πολιτικό ή χρηματικό όφελος, αφού και εκεί έχει ριζώσει η ίδια νοοτροπία ανευθυνότητας και αδιαφορίας με αυτή του συνόλου... Και αν το πράξει θα είναι μετά απο απελπηστικά μεγάλη γραφειοκρατική και χρονοβόρα διαδικασία...-
Εμείς όμως οι απλοί πολίτες, όταν δραστηριοποιούμαστε είμαστε πολύ πιο ευέλικτοι, πιο άμεσοι και αποτελεσματικοί -ιδιαίτερα αν δεν συντρέχουν "πονηρά" κίνητρα- αρκεί να θελήσουμε να βάλουμε ένα χεράκι και να περάσουμε από τη μίζερη γκρίνια στην πράξη...

Τα αποτελέσματα τέτοιων δράσεων εξάλλου, που πραγματοποιούνται με πρωτοβουλία των ίδιων των κατοίκων, έχουν άμεσα αποτελέσματα και η ενέργεια τους διοχετεύεται θετικά: σε έργα. Και η χαρά του αποτελέσματος είναι τέτοια που δεν αφήνει κανένα συμμετέχοντα πλέον αδιάφορο.

Επιπλέον η συμμετοχή σε τέτοιες προσπάθειες επαναφέρει τους δεσμούς της κοινωνίας.
Οι μεμονωμένοι πολίτες αφήνουν τα περιορισμένα όρια του σπιτιού τους, συναλλάσσονται και συζητούν για θέματα που αφορούν την τοπική κοινωνία τους. Δραστηριοποιούνται για το καλό του κοινωνικού συνόλου, γίνονται και πάλι ενεργοί (πραγματικοί) πολίτες. Παίρνουν στα χέρια τους τα θέματα που τους αφορούν άμεσα, προτείνουν και δίνουν γρηγορότερα τις απαραίτητες λύσεις, αφού οι ίδιοι γνωρίζουν από πρώτο χέρι το πρόβλημα.
Έτσι η δύναμη επιστρέφει στο Δήμο - στην εκκλησία του Δήμου- στο θεμέλιο της Δημοκρατίας...

Ας ξυπνήσουμε λοιπόν την περιβαλλοντική συνείδηση μας από τη χειμερία της νάρκη και ας αναλάβουμε πρωτοβουλίες.